Το τυπωμένο φως

Το βιβλίο, το χαρτί το τυπωμένο, αυτό το παράθυρο στο σκοτάδι, το παίρνεις μαζί σου σα λάφυρο ανεξαρτησίας του νου. Το μυρίζεις, το τσαλακώνεις, το αμφισβητείς, το υπογραμμίζεις, το δανείζεις, το μοιράζεσαι, μπορείς να το διαβάσεις στο φεγγαρόφωτο ή και μ' ένα μικρό κλαράκι αναμμένο σαν ξέψυχη και συνάμα ζωοδότρα φλογίτσα τόση δα. Το βιβλίο σε κάνει αυτό καθαυτό ως αντικείμενο ανθρώπινης επιστήμης και τέχνης, ανεξάρτητα από το περιεχόμενό του, να νιώθεις λεύτερος. Είναι τελειωμένο «προϊόν» συλλογικού μόχθου. Δεν απαιτεί μεσολάβηση τρίτου ως προς τη χρήση. Είναι κόψη σπαθιού τρομερή η τυπογραφία αυτή καθαυτή, αφού μετά το 1.500 μ.Χ. αφαίρεσε το προνόμιο της γνώσης από τα χέρια των ιερατείων, τα ολιγοπώλια των θρόνων και την αλαζονεία των πλουσίων κατόχων δούλων. Εγινε μέσο διάδοσης ιδεών όσο και όπλο σε χέρια ακατάλληλα, απλά πάντα καταφύγιο και ορμητήριο φωτισμένων δημιουργών και χρηστών.

 

Αυτό το εγχειρίδιο αθανασίας του νου, συλλογικού και ατομικού, το πολλαπλώς ερμηνευτικό εργαλείο και μέσο παραγωγής προόδου στην κοινωνία δεν μπορεί να αντικατασταθεί, αλλά μόνον να αναπαραχθεί ηλεκτρονικά. Οχι γιατί αδυνατεί η τεχνολογία και η απίστευτη εξέλιξή της, συνολικά θετική για τον παγκόσμιο πολιτισμό. Απλά γιατί κάθε ηλεκτρονικό βιβλίο σε εξαρτά άμεσα από την ενέργεια που απαιτείται όχι ως κόστος ή διαδίκτυο, αλλά ως λειτουργία εξαρτημένη από την επαρκή «φόρτιση» του αντικειμένου, του δικτύου, της μπαταρίας, της πηγής και του δέκτη συνάμα. Σε φέρνει σε πλήρη εξάρτηση και πέραν της όρασης, από τη σχέση φως - σκοτάδι. Αν η ενέργεια είναι στα χέρια των πολιτικών και οικονομικών μονοπωλίων, τότε το βιβλίο το αποκλειστικά ηλεκτρονικό αποκτά διαμεσολαβητή και συρρικνώνει την ελευθερία του χρόνου, του τόπου, του τρόπου χρήσης του. Η ηλεκτρονική μορφή βιβλίου είναι θεμελιώδης αλλαγή του μέσου κι επομένως του μηνύματος.

Σκεφθείτε μόνον πως το φως που απαιτεί η όραση για να διαβάσεις το βιβλίο, ακόμη κι αν δεν μπορείς να πληρώσεις το ηλεκτρικό, το παρέχει δωρεάν ο ήλιος, η φύση. Το φως πέφτει πάνω στις τυπωμένες σελίδες και κανείς δεν εμποδίζει τον ήλιο ν' ανατείλει. Ούτε κάποιος διαφεντεύει κατά τα δοκούντα και συμφέροντα έναστρες και φεγγαρόφωτες νύχτες. Ομως το ηλεκτρονικό βιβλίο εμπεριέχει το φως. Είναι η οθόνη που φωτίζεται ακόμη και στο κατασκόταδο. Το φως αυτό είναι παραγόμενη ενέργεια. Τιμολογημένη από τον κατέχοντα τα μέσα, ή αποθηκευμένη από ακόμη και ηλιακές μπαταρίες. Συσσωρευμένος πλούτος απαιτείται, ανεξαρτήτως περιεχομένου.

 

Κι εν τέλει ως συσκευή κι εφαρμογή, το ηλεκτρονικό βιβλίο μπορεί να «ακυρωθεί», να καταστεί αδύνατο να διαβαστεί, λόγω «παλαιότητος» του συστήματος αξιοποίησης των ενεργειακών επικοινωνιακών πηγών. Ευθέως αντίθετα από την αναπαραγωγή γραπτού λόγου σε μη ηλεκτρονικά μέσα. Από την πέτρα ως το χαρτί του ΑΤΜ που τυπώνει «απόδειξη».

Οχι δεν έπαθα κρίση ανάλυσης των τεχνολογικών εξελίξεων. Αναρωτιέμαι αν συνειδητοποιούν την πολιτική και παιδαγωγική αξία της διαφοράς, οι εραστές μιας επίπλαστης, εύκολης και διευκολυντικής ιδίων και αλλοτρίων συμφερόντων πολιτικής εξομοίωσης του βιβλίου με το ηλεκτρονικό βιβλίο.

 

Αναρωτιέμαι αν η φυσικά παρεχόμενη συναίνεση στις εξελιγμένες τεχνολογικές δυνατότητες του σύγχρονου πολιτισμού δίνεται μετά λόγου γνώσεως. Οτι η τεχνητή μαζικοποίηση περιορίζει την ελευθερία και δεσμεύει τη σκέψη διαμορφώνοντας επίπλαστες πλειοψηφίες προβάτων που σιτίζονται ομοιόμορφα πριν από τη σφαγή.

Το αλφαβητάρι του φωτός αλλάζει τη γλώσσα χρήσης. Ας είμαστε έτοιμοι σαν τον Προμηθέα ν' αμφισβητήσουμε την εξουσία των «θεών» - θηρίων που προχωρούν με νυχτερινό τιμολόγιο όπισθεν ολοταχώς την παραγωγή πολιτισμού.

Της
Λιάνας ΚΑΝΕΛΛΗ

ΠΑΡΑΜΥΘΙ

Μια μέρα συγκεντρώθηκαν σε κάποιο μέρος της γης όλα τα συναισθήματα και όλες οι αξίες του ανθρώπου.

Η Τρέλα αφού συστήθηκε 3 φορές στην Ανία της πρότεινε να παίξουν κρυφτό. Το Ενδιαφέρον σήκωσε το φρύδι και περίμενε να ακούσει ενώ η Περιέργεια χωρίς να μπορεί να κρατηθεί ρώτησε: 'Τι είναι το κρυφτό; Ο ενθουσιασμός άρχισε να χορεύει παρέα με την Ευφορία και η Χαρά άρχισε να πηδάει πάνω κάτω για να καταφέρει να πείσει το Δίλημμα και την Απάθεια οποία δεν την ενδιέφερε ποτέ τίποτα, να παίξουν κι αυτοί.

Αλλά υπήρχαν πολλοί που δεν ήθελαν να παίξουν: Η Αλήθεια δεν ήθελε να παίξει γιατί ήξερε ότι ούτως ή άλλως κάποια στιγμή θα την αποκάλυπταν, Υπεροψία έβρισκε το παιχνίδι χαζό και η Δειλία δεν ήθελε να ρισκάρει.
'Ένα, δύο, τρία, άρχισε να μετράει η Τρέλα. Η πρώτη που κρύφτηκε ήταν η Τεμπελιά. Μιας και βαριόταν κρύφτηκε στον πρώτο βράχο που συνάντησε. Η Πίστη πέταξε στους ουρανούς και η Ζήλια κρύφτηκε στην σκιά του Θριάμβου ο οποίος με την δύναμη του κατάφερε να σκαρφαλώσει στο πιο ψηλό δέντρο.

Η Γενναιοδωρία δεν μπορούσε να κρυφτεί γιατί κάθε μέρος που έβρισκε της φαινόταν υπέροχο μέρος για να κρυφτεί κάποιος άλλος φίλος της οπότε το άφηνε ελεύθερο. Και έτσι η Γενναιοδωρία κρύφτηκε σε μια ηλιαχτίδα.

Ο Εγωισμός αντιθέτως βρήκε αμέσως κρυψώνα ένα καλά κρυμμένο και βολικό μέρος μόνο για αυτόν. Το Ψέμα πήγε και κρύφτηκε στον πάτο του ωκεανού. Το Πάθος και ο Πόθος κρύφτηκαν μέσα σε ένα ηφαίστειο.

Ο Έρωτας δεν είχε βρει ακόμη κάπου να κρυφτεί. Έβρισκε όλες τις κρυψώνες πιασμένες, ώσπου βρήκε ένα θάμνο από τριαντάφυλλα και κρύφτηκε εκεί.....
1000, μέτρησε η Τρέλα και άρχισε να ψάχνει.

Την πρώτη που βρήκε ήταν η Τεμπελιά αφού δεν είχε κρυφτεί και πολύ μακριά. Μετά βρήκε την Πίστη που μίλαγε στον ουρανό με τον Θεό για θεολογία.
Ένιωσε τον ρυθμό του Πόθου και του Πάθους στο βάθος του ηφαιστείου και αφού βρήκε την Ζήλια δεν ήταν καθόλου δύσκολο να βρει και τον Θρίαμβο.

Βρήκε πολύ εύκολα το Δίλημμα που δεν είχε ακόμη αποφασίσει που να κρυφτεί. Σιγά-σιγά τους βρήκε όλους εκτός από τον Έρωτα. Η Τρέλα έψαχνε παντού, πίσω από κάθε δένδρο, κάτω από κάθε πέτρα, σε κάθε κορφή βουνού, μα τίποτα.

Όταν ήταν σχεδόν έτοιμη να τα παρατήσει βρήκε ένα θάμνο από τριαντάφυλλα και άρχισε να τον κουνάει νευρικά ώσπου άκουσε ένα βογκητό πόνου. Ήταν ο Έρωτας που τα αγκάθια από τα τριαντάφυλλα του είχαν πληγώσει τα μάτια. Η Τρέλα δεν ήξερε πως να επανορθώσει, έκλαιγε, ζητούσε συγνώμη και στο τέλος υποσχέθηκε να γίνει ο οδηγός του Έρωτα.

Κι έτσι από τότε ο Έρωτας είναι πάντα τυφλός και η Τρέλα πάντα τον συνοδεύει.

Οι τρεις φίλοι

Συγγραφέας: Φανή Δημητριάδη

Εικονογράφηση:

Οι τρεις φίλοι

Μια φορά κι έναν καιρό, ζούσε μια οικογένεια που είχε δύο παιδιά, τον Γιώργο που ήταν 11 χρονών, τη Δανάη που ήταν 7 χρονών και ένα σκύλο τον Τζακ. ΄Ενα ανοιξιάτικο πρωινό του Σαββάτου, ο  μπαμπάς των παιδιών είπε:

- Μια και η μαμά σας σήμερα θα πάει στο γραφείο τι θα λέγατε για μια εκδρομή;

- Γιούπι!!!! φώναξαν τα παιδία.

- Στο βουνό  ή στη θάλασσα θα πάμε;

- Φυσικά στη θάλασσα, απάντησε η Δανάη.

- Τι να κάνουμε στη θάλασσα τέτοια εποχή; διαμαρτυρήθηκε ο Γιώργος. Στο βουνό θα πάμε.

Η διαφωνία άναψε για τα καλά, ώσπου πήρε το λόγο ο μπαμπάς.

- Ηρεμήστε! Δε θα χαλάσουμε την εκδρομή μας με τσακωμούς. Θα ρίξουμε κλήρο. Θα ρίξω ένα κέρμα . Το κεφάλι θα σημαίνει βουνό και τα γράμματα θάλασσα.

Ο κλήρος έπεσε στο βουνό. Η Δανάη μούτρωσε και ο Γιώργος πανηγύριζε.

- Θα δείτε τι ωραία θα περάσουμε στον Κιθαιρώνα, είπε ο μπαμπάς.

- Μόνο να είστε αγαπημένοι. Τώρα πάμε να πάρουμε τ' απαραίτητα πράγματα. Εγώ θα φτιάξω τα φαγητά και τις βαλίτσες. Εσείς βάλτε σε μια μικρή τσαντούλα τα παιχνίδια που θέλετε να πάρετε μαζί σας.

Ο Τζακ, το σκυλί της οικογένειας είχε καταλάβει ότι ετοιμάζονταν για εκδρομή και κουνούσε ευχαριστημένος την ουρά του. Η Δανάη κατάλαβε ότι ο Τζακ ήθελε να πάει μαζί τους και πρότεινε να τον πάρουν μαζί.

Σε λίγο ήταν έτοιμα και τα πράγματα του Τζακ. ΄Υστερα μπήκαν όλοι στο αυτοκίνητο και ξεκίνησαν. Η διαδρομή μέχρι να βγουν από την Αθήνα, ήταν λίγο....πληκτική. Μόλις όμως βγήκαν απ' την πόλη η διαδρομή ήταν θαυμάσια. Αριστερά τους ήταν η θάλασσα και δεξιά τους τα βουνά. Το αυτοκίνητο άρχισε να σκαρφαλώνει στο δρόμο που οδηγούσε στο βουνό.

- Τί ωραία που φαίνεται από εδώ η θάλασσα! είπε η Δανάη.

- Σταματάμε να βγάλουμε φωτογραφίες; πρότεινε ο Γιώργος που είχε φέρει μαζί του τη φωτογραφική μηχανή που του είχε χαρίσει η νονά του.

- Καλή ιδέα, είπε ο μπαμπάς και σταμάτησε το αυτοκίνητο.

Βγήκαν όλοι έξω και ο Τζακ φυσικά. Ο αέρας εκεί πάνω ήταν πολύ δροσερός και η θέα πολύ όμορφη. ΄Αρχισαν να βγάζουν φωτογραφίες και να τρέχουν εδώ και εκεί. ΄Οταν χόρτασαν τρεχαλητό είδαν ότι ο Τζακ δεν φαινόταν πουθενά.

- Είδε κανείς τον Τζακ; ρώτησε ο μπαμπάς.

- Κάποια στιγμή τον είδα σ' αυτό το δρόμο. Είπε η Δανάη.

- Δεν μπορεί, κάπου εδώ θα είναι. Αυτός δεν απομακρύνεται ποτέ. είπε ο Γιώργος και άρχισε να φωνάζει: Τζακ, Τζακ, Τζακ....πού είσαι;

΄Ολοι άρχισαν να ψάχνουν στο βουνό αλλά ο Τζακ πουθενά, άφαντος.

- Εγώ φταίω, είπε ο Γιώργος. Εγώ που ήθελα να βγάλουμε φωτογραφίες.

- Όλοι φταίμε είπε ο μπαμπάς που δεν τον προσέχαμε.

Εκείνη τη στιγμή άκουσαν κουδούνια να χτυπούν και είδαν ένα κοπάδι πρόβατα που βοσκούσαν και δύο σκυλιά να τα προσέχουν.

- Εϊ γεια σας! φώναξε ο μπαμπάς. Μήπως είδατε κανένα καφετί σκύλο εδώ κοντά;

Τα δύο βοσκόπουλα κοιτάχτηκαν.

- ΄Οχι κύριε, μόνο τα δικά μας σκυλιά είναι εδώ. Σήμερα το χάσατε;

- Ναι πριν από μερικές ώρες. Πετάχτηκε ο Γιώργος.

- Εμείς δεν είδαμε τίποτα πάντως.

Η οικογένεια άρχισε ν' απελπίζεται. Εν τω μεταξύ είχε φτάσει απόγευμα και έπρεπε να φύγουν. Εκείνη την ώρα ήρθε και ο μπαμπάς των δύο βοσκόπουλων και μόλις άκουσε την ιστορία τους είπε ότι θα ψάξει και αυτός και θα κάνουν ότι μπορούν. Φεύγοντας ο μπαμπάς του Γιώργου και της Δανάης τους άφησε το τηλέφωνο του, έτσι ώστε αν βρουν τον Τζακ να τους ειδοποιήσουν.

Στην επιστροφή ήταν όλοι αμίλητοι. ΄Οταν έφτασαν στο σπίτι είδαν τη μαμά να τους περιμένει έξω. Σκέφτονταν όμως τώρα ότι έπρεπε να της διηγηθούν το σφάλμα τους. Η μαμά -που τα ήξερε όλα- τους είπε:

- ΄Αντε, είμαστε τυχεροί, μόλις τηλεφώνησε ένας κύριος και είπε ότι βρήκε τον Τζακ.

Δεν πρόλαβε να τελειώσει τη φράση της και όλοι άρχισαν να χοροπηδάνε και να πανηγυρίζουν.

- Πες τα μας όλα. Πού ήταν; Είναι καλά; είπαν με μια φωνή τα παιδιά.

- Μην ανησυχείτε παιδία, είναι καλά ο Τζακ. Είχε πιαστεί το περιλαίμιό του σ' ένα κλαδί και δεν μπορούσε να φύγει. Μας περιμένουν αύριο να πάμε να τον πάρουμε.

Μόλις ξημέρωσε Κυριακή όλοι ξύπνησαν χαρούμενοι για να πάνε να πάρουν το μικρό τους φίλο. Στο δρόμο πήραν σοκολάτες για τα βοσκόπουλα. Μόλις έφτασαν στο βουνό, άφησαν το αυτοκίνητο και συνέχισαν με τα πόδια ώσπου έφτασαν στη στάνη.

΄Οταν τους είδε ο Τζακ έτρεξε προς το μέρος τους κουνώντας την ουρά του από ευχαρίστηση. Η οικογένεια δεν είχε λόγια για να τους ευχαριστήσει. Κάθισαν μέχρι το μεσημέρι και τα 4 παιδία έγιναν φίλοι.

Φεύγοντας ο Γιώργος χάρισε στους καινούργιους του φίλους, τη φωτογραφική του μηχανή. Από τότε η οικογένεια επισκέπτεται συχνά τους φίλους της.

ΟΔΗΓΙΕΣ

1. Από το clip art εισάγετε τις εικόνες.
2. Ρυθμίστε το μέγεθος σε κάθε εικόνα να είναι πλάτος 1,5εκ

Ταλέντο ή σκληρή δουλειά;

Έρευνες δείχνουν ότι η ενθάρρυνση για μεγαλύτερη προσπάθεια και όχι ο εκθειασμός της ευφυΐας και της ικανότητας είναι που βοηθά τα παιδιά να αναπτύξουν τις δυνατότητές τους.

Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι όποιος έχει αυξημένες νοητικές ικανότητες και ταυτόχρονα αυτοπεποίθηση θα έχει καλή σταδιοδρομία (ό,τι κι αν εννοεί καθένας μ' αυτό). Όμως, έρευνες που ξεκίνησαν πριν από 30 χρόνια δείχνουν ότι ο υπερβολικός τονισμός των πνευματικών ικανοτήτων και του ταλέντου (ακόμα κι όταν αυτά πραγματικά υπάρχουν) κάνει τους νέους ανθρώπους (και όχι μόνο) επιρρεπείς στην αποτυχία, τους κάνει να φοβούνται τις αλλαγές και να είναι απρόθυμοι να καλύψουν τα κενά και τις ελλείψεις τους.

Η μάθηση γίνεται μέσω της δημιουργίας νέων διασυνδέσεων ανάμεσα στα 100 δισεκατομμύρια νευρώνες του εγκεφάλου και γι' αυτό πρακτικά δεν υπάρχουν βιολογικοί φραγμοί για την ανάπτυξή της

Η επίπτωση αυτή είναι πιο ορατή στα παιδιά του Δημοτικού, που στις πρώτες τάξεις σχηματίζουν τη λαθεμένη και επικίνδυνη ιδέα ότι οι άκοπες καλές τους σχολικές επιδόσεις τα τοποθετούν στα ευφυή και χαρισματικά παιδιά. Αυτά τα παιδιά εδραιώνουν την αντίληψη ότι η εξυπνάδα είναι έμφυτη και αμετακίνητη, με αποτέλεσμα να θεωρούν την προσπάθεια για τη γνώση λιγότερο σημαντική, από την προσπάθεια να είναι (ή να φαίνονται ότι είναι) έξυπνα.

Η ίδια αντίληψη τα κάνει να βλέπουν τις αλλαγές, τα λάθη ακόμα και την ανάγκη να καταβάλλουν προσπάθεια ως απειλές για το εγώ τους, αντί ως ευκαιρίες και δυνατότητες για να βελτιωθούν. Όταν η εργασία που τους ανατίθεται παύει να είναι εύκολη, τότε χάνουν την αυτοπεποίθησή τους και εγκαταλείπουν την προσπάθεια, γεγονός που εκδηλώνεται με αδιαφορία στο σχολείο, άρνηση να κάνουν σχολικές εργασίες ή να μελετήσουν γι' αυτές. Η εκπαίδευση τούς φαίνεται βαρετή και άσκοπη (σ.σ. δεν αναφερόμαστε εδώ στα στοιχεία του εκπαιδευτικού συστήματος που μερικές φορές κάνουν πραγματικά βαρετή, έως άνευ νοήματος, την ουσιαστική συμμετοχή του μαθητή στην εκπαιδευτική διαδικασία).

Ερμηνεία της αποτυχίας

Ο εγκωμιασμός των έμφυτων ικανοτήτων των παιδιών, ενισχύει αυτόν τον τρόπο σκέψης, ο οποίος επίσης μπορεί να εμποδίσει νεαρούς αθλητές, ανθρώπους που έχουν βγει στην παραγωγή, ακόμα και νέα ζευγάρια, να πλησιάσουν το μέγιστο της ανάπτυξης των δυνατοτήτων τους, που επιτρέπει το κοινωνικοοικονομικό σύστημα στο οποίο ζουν. Αντίθετα, οι πολυετείς μελέτες των ερευνητών του Πανεπιστημίου Στάνφορντ των ΗΠΑ, με επικεφαλής την Κάρολ Ντουέκ, δείχνουν ότι η ενθάρρυνση στους νέους ανθρώπους μιας νοοτροπίας συνεχούς βελτίωσης, με καταβολή από μέρους τους της απαραίτητης προσπάθειας, βοηθά να έχουν καλές επιδόσεις στο σχολείο και γενικότερα να αναπτύξουν τις ικανότητές τους σε όλους τους τομείς στη ζωή τους.

Ο τρόπος ενθάρρυνσης του παιδιού από τους γονείς και τους δασκάλους του έχει μεγάλη σημασία

Οι βάσεις των ερευνών αυτών μπήκαν από πειράματα ψυχολόγων με ζώα, στη δεκαετία του 1960. Στα πειράματα εκείνα διαπιστώθηκε ότι τα περισσότερα ζώα μετά από επανειλημμένες αποτυχίες σε κάτι παύουν να προσπαθούν να το πετύχουν, παραμένοντας παθητικά ακόμα κι όταν ο πειραματιστής δημιουργεί ευνοϊκούς όρους. Ομως, ενώ αρκετοί άνθρωποι μπορούν επίσης να προσαρμοστούν σ' αυτή την αποδοχή της αδυναμίας τους να πετύχουν κάποιο στόχο, άλλοι αντιδρούν διαφορετικά. Έτσι κάποιοι μαθητές τα παρατάνε όταν συναντήσουν δυσκολίες, ενώ κάποιοι άλλοι, που δεν είναι καλύτερα εξοπλισμένοι, συνεχίζουν να προσπαθούν και να μαθαίνουν. Η ερμηνεία που έδωσαν οι ερευνητές του Στάνφορντ είναι ότι η διαφορά βρίσκεται στους λόγους που οι μεν και οι δε θεωρούν ότι απέτυχαν.

Η απόδοση της αποτυχίας στην έλλειψη ικανότητας αποκαρδιώνει περισσότερο από την απόδοσή της στην έλλειψη της απαραίτητης προσπάθειας. Αυτό επιβεβαιώθηκε συζητώντας με παιδιά που παρουσίαζαν χαμηλές επιδόσεις στα μαθηματικά. Η ομάδα των μαθητών στους οποίους εξηγήθηκε ότι φταίει η έλλειψη προσπάθειας από μέρους τους συνέχισε να προσπαθεί και βελτιώθηκε, ενώ η ομάδα παιδιών που επιβραβεύτηκαν για την επίλυση απλών προβλημάτων δε βελτίωσε καθόλου τις επιδόσεις της στα σύνθετα προβλήματα που τη δυσκόλευαν.

Συνέπειες της μεταφυσικής αντίληψης για την ευφυΐα

Παραπέρα μελέτες έδειξαν ότι οι πιο επίμονοι μαθητές δεν αφήνουν την αποτυχία να τους καταβάλλει, επειδή θεωρούν τα λάθη τους ως προβλήματα προς επίλυση. Η διερεύνηση του ζητήματος εντόπισε διαφορά όχι μόνο στον τρόπο εξήγησης της αποτυχίας, αλλά και στον τρόπο που τα παιδιά αυτά καταλαβαίνουν την ευφυΐα.

Τα παιδιά που πιστεύουν ότι μόνο η ευφυΐα οδηγεί στην επιτυχία, συχνά αποκαρδιώνονται όταν τα μαθήματα δυσκολέψουν

Τα παιδιά που νιώθουν ανήμπορα να κάνουν κάτι για να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες θεωρούν ότι καθένας έχει μια συγκεκριμένη «ποσότητα» ευφυΐας και δεν μπορεί να γίνει τίποτα πέραν αυτού. Τα λάθη καταστρέφουν την αυτοπεποίθησή τους, επειδή τα αποδίδουν στην έλλειψη ικανότητας, την οποία αισθάνονται αδύναμα να μεταβάλλουν. Αποφεύγουν τις προκλήσεις, επειδή οι προκλήσεις συχνά συνοδεύονται από λάθη που τα κάνουν να φαίνονται λιγότερο ευφυή. Με δυο λόγια θεωρούν ότι το να πρέπει να δουλέψεις σκληρά σημαίνει ότι είσαι χαζός.

Αντίθετα, τα παιδιά που έχουν νοοτροπία απόκτησης της πλήρους γνώσης ενός θέματος, θεωρούν ότι η ευφυΐα είναι ελάσιμη και μπορεί να αναπτυχθεί διαμέσου της μόρφωσης και της σκληρής δουλιάς. Πάνω απ' όλα θέλουν να μάθουν. Άλλωστε, αν πιστεύεις ότι μπορείς να επεκτείνεις τις πνευματικές σου ικανότητες, συνήθως θέλεις να κάνεις ακριβώς αυτό. Επειδή, για τα παιδιά αυτά, οι αποτυχίες πηγάζουν από έλλειψη προσπάθειας και όχι ικανότητας, μπορούν να αντιμετωπιστούν με περισσότερη προσπάθεια. Οι προκλήσεις είναι κίνητρο αντί φόβητρο, επειδή προσφέρουν ευκαιρίες για να μάθεις.

Ορατή η επίπτωση στις σχολικές επιδόσεις

Με βάση αυτή τη θεωρία οι ερευνητές προέβλεψαν ότι οι μαθητές που έχουν νοοτροπία άρτιας γνώσης των θεμάτων θα έχουν και καλύτερες σχολικές επιδόσεις. Παρακολουθώντας επί χρόνια παιδιά που περνούσαν τη δύσκολη μεταβατική φάση από το Δημοτικό στο Γυμνάσιο, διαπίστωσαν ότι αυτό πράγματι συνέβαινε. Τα παιδιά αυτά αντιμετωπίζοντας μια δυσκολία, όπως έναν κακό βαθμό σε διαγώνισμα, δήλωναν ότι θα προσπαθήσουν περισσότερο ή ότι θα επιδιώξουν μια διαφορετική προσέγγιση του θέματος. Καταλάβαιναν επίσης ότι ακόμα και οι ιδιοφυίες χρειάζεται να δουλεύουν σκληρά για τα μεγάλα επιτεύγματά τους.

Οι προβλέψεις επιβεβαιώθηκαν και με νέους φοιτητές που παρακολουθούσαν ένα απαιτητικό μάθημα γενικής χημείας. Τις καλύτερες επιδόσεις είχαν εκείνοι που έδιναν μεγάλη σημασία στη γνώση συγκριτικά με εκείνους που έδιναν μεγάλη σημασία να φαίνονται καλοί στη χημεία. Η επικέντρωση στις μαθησιακές τεχνικές, στην προσπάθεια και στην επιμονή απέδωσε γι' αυτούς τους φοιτητές.

Κήρυκες της ηττοπάθειας

Είναι προφανές ότι η θετική στάση απέναντι στη γνώση, η διαλεκτική αντίληψη για την ευφυΐα ως υπό διαμόρφωση εξελισσόμενη ικανότητα, η σωστή εκτίμηση της αξίας της εργασίας, η νοοτροπία μαχητικής αντιμετώπισης των δυσκολιών δεν μπορούν πάντα να ανατρέψουν μεγάλα εξωτερικά εμπόδια, όπως οι ταξικοί φραγμοί στην εκπαίδευση. Στο παιδί που οδηγείται στην παραγωγή πριν τη βασική εκπαίδευση, ή σε εκείνο που οι βιοποριστικές ανάγκες δε δίνουν δυνατότητα να συνεχίσει τις σπουδές του, τα χαρακτηριστικά αυτά που είναι έτσι κι αλλιώς χρήσιμα εφόδια στη ζωή του, δεν ανατρέπουν τους φραγμούς.

Όμως επειδή αυτά τα στοιχεία διαμόρφωσης της προσωπικότητας μπορούν να οδηγήσουν τους νέους εργάτες σε αμφισβήτηση των φραγμών και συνολικά του συστήματος που τους προκαλεί, γι' αυτό η κυρίαρχη τάξη προσπαθεί να περάσει την ηττοπάθεια στην τάξη που φέρνει το νέο και αμφισβητεί την εξουσία της. Θέλει να πείσει τα παιδιά των εργατών ότι είναι πνευματικά κατώτερα και γι' αυτό συχνά δεν προχωρούν στα γράμματα. Οι εκπαιδευτικοί που υιοθετούν και αναπαράγουν την αντίληψη της λειψής ευφυΐας των παιδιών που δυσκολεύονται στο σχολείο, είτε το συνειδητοποιούν είτε όχι, λειτουργούν αντιεπιστημονικά και παίζουν το παιχνίδι της αστικής τάξης.

Επιμέλεια:

Σταύρος ΞΕΝΙΚΟΥΔΑΚΗΣ

Ριζοσπάστης

Πηγή: «Scientific American Mind»